Historia Toyoty zaczęła się od warsztatów tkackich, a nie od samochodów. Rodzina Toyoda połączyła jednak wynalazczość, dyscyplinę produkcji i odwagę wejścia w nową branżę, tworząc firmę, która z czasem stała się jednym z największych producentów aut na świecie.
Od krosien do samochodów – początki rodziny Toyoda
Pierwszym bohaterem tej historii był Sakichi Toyoda, wynalazca związany z japońskim przemysłem tekstylnym. Ulepszał warsztaty tkackie, szukając sposobu na zwiększenie wydajności i ograniczenie liczby błędów. W 1924 roku opracował automatyczne krosno, które potrafiło zatrzymać się po zerwaniu nici. Ta zasada – przerwanie procesu, gdy pojawia się problem – stała się później jednym z fundamentów produkcji Toyoty.
W 1926 roku Sakichi Toyoda założył Toyoda Automatic Loom Works. Firma rozwijała się dzięki patentom i sprzedaży technologii. W 1929 roku brytyjska firma Platt Brothers kupiła prawa do automatycznego krosna Toyody za 100 tysięcy funtów. Uzyskany kapitał pomógł sfinansować kolejny etap działalności.
Nie należy jednak mylić ról obu członków rodziny. Sakichi Toyoda stworzył podstawy przemysłu tekstylnego, natomiast jego syn, Kiichiro Toyoda, odpowiadał za wejście w świat motoryzacji. Kiichiro podczas podróży po Europie i Stanach Zjednoczonych obserwował rozwój fabryk samochodowych. Uznał, że Japonia będzie potrzebowała własnych pojazdów, a nie tylko importowanych konstrukcji.
W 1933 roku w zakładach tkackich Toyoda powstał wydział samochodowy. Kiichiro nie chciał ograniczać się do produkcji na licencji. Zależało mu na zbudowaniu własnych kompetencji, opracowaniu silników i stworzeniu samochodu dostosowanego do możliwości japońskiego rynku. Najpierw powstały silniki, później prototyp osobowy A1 oraz ciężarówka G1. W 1936 roku rozpoczęto produkcję modelu AA.
To właśnie połączenie tekstylnego dziedzictwa Sakichiego Toyody z motoryzacyjną wizją Kiichiro Toyody doprowadziło do powstania nowego przedsiębiorstwa.
Powstanie Toyota Motor Corporation
W 1937 roku wydział samochodowy został wydzielony jako Toyota Motor Co., Ltd. Data ta jest uznawana za początek działalności późniejszej Toyota Motor Corporation. W Koromo, przemysłowym mieście położonym niedaleko Nagoi, zbudowano zakład przeznaczony do masowej produkcji samochodów. Koromo w 1959 roku przemianowano na Toyota City.
Początki nie były łatwe. Przedsiębiorstwo produkowało przede wszystkim ciężarówki, a wojna ograniczała rozwój samochodów osobowych. Po 1945 roku Toyota znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. Spadł popyt, firma miała problemy z zadłużeniem, a Kiichiro Toyoda w 1950 roku ustąpił ze stanowiska prezesa.
Kryzys wymusił poprawę organizacji pracy i większą kontrolę nad kosztami. Toyota zaczęła szukać własnych sposobów wytwarzania części, ograniczać zapasy i lepiej dopasowywać produkcję do popytu. Te doświadczenia stały się podłożem rozwiązań, które później zyskały światową sławę jako Toyota Production System.
Najważniejsze daty w historii Toyoty
Poniższa oś czasu pokazuje wydarzenia, które wyznaczyły najważniejsze etapy rozwoju marki:
| Data | Wydarzenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1937 | Powstanie Toyota Motor Co., Ltd. | Wydzielenie działalności samochodowej z zakładów Toyoda |
| 1955 | Premiera modelu Crown | Pierwszy duży sukces Toyoty w segmencie samochodów osobowych |
| 1966 | Debiut pierwszej Corolli | Samochód dla masowego odbiorcy i początek globalnego wzrostu |
| 1997 | Premiera Priusa | Wprowadzenie hybrydy do szerokiej sprzedaży |
Dlaczego Toyoda stała się Toyotą?
Nazwisko rodziny brzmiało Toyoda, ale marka samochodowa otrzymała nazwę Toyota. W 1936 roku Kiichiro Toyoda ogłosił konkurs na nowe oznaczenie firmy. Zgłoszono około 27 tysięcy propozycji, a zwyciężył projekt, w którym zmieniono jedną literę.
Zmiana miała znaczenie nie tylko językowe. W japońskim zapisie katakaną nazwa Toyota wymaga ośmiu kresek, a Toyoda – dziesięciu. Ósemka jest w Japonii kojarzona ze szczęściem i pomyślnością. Nowa nazwa była też prostsza wizualnie i wyraźniej oddzielała markę od nazwiska rodziny.
Pierwszym seryjnym samochodem osobowym był Model AA, wywodzący się z prototypu A1 z 1935 roku. Konstrukcja powstała w czasach, gdy Toyota dopiero uczyła się budować samochody. Nie była pozbawiona wad, ale pokazała, że firma wywodząca się z przemysłu tekstylnego potrafi stworzyć własny pojazd, zamiast jedynie montować zagraniczną licencję.
Kolejnym ważnym krokiem był Crown z 1955 roku. Model miał reprezentować Toyotę jako producenta samochodów osobowych, a nie wyłącznie ciężarówek i pojazdów użytkowych. Próba wejścia Crownem do Stanów Zjednoczonych zakończyła się niepowodzeniem, lecz dostarczyła firmie cennych informacji o wymaganiach amerykańskiego rynku.
Toyota Production System – sposób na jakość i wydajność
Samochody nie wyjaśniają całego sukcesu Toyoty. Równie ważny był sposób organizowania pracy. Toyota Production System, czyli TPS, powstawał stopniowo po wojnie. Duży wpływ na jego rozwój mieli Eiji Toyoda oraz Taiichi Ohno. Czerpali z doświadczeń zakładów Toyoty, ale także analizowali rozwiązania stosowane w dużych fabrykach zagranicznych.
TPS zakładał produkowanie tylko tego, co było potrzebne, w ilości odpowiadającej rzeczywistemu zapotrzebowaniu. Ograniczenie zapasów nie oznaczało rezygnacji z jakości. Przeciwnie, każdy etap miał ujawniać problemy możliwie szybko, zanim wada przejdzie do kolejnej fazy produkcji. Taki model zmniejszał straty i ułatwiał reagowanie na zmiany popytu.
Najważniejsze elementy filozofii Toyoty obejmują:
- Kaizen – ciągłe, stopniowe doskonalenie procesów przez pracowników na wszystkich szczeblach.
- Jidoka – automatyzację połączoną z możliwością zatrzymania procesu, gdy pojawi się błąd.
- Just in time – dostarczanie części dokładnie wtedy, gdy są potrzebne, zamiast utrzymywania dużych zapasów.
- Lean manufacturing – ograniczanie czynności, materiałów i czasu, które nie tworzą wartości dla odbiorcy.
Ważna była także wielozadaniowość pracowników. Zamiast przypisywać osobę do jednego, wąskiego odcinka, Toyota rozwijała umiejętności pozwalające obsługiwać różne zadania. Dzięki temu łatwiej było dostosować produkcję do zmian koniunktury.
TPS wpłynął również na kulturę organizacyjną znaną jako Toyota Way. Jej podstawą jest długofalowe myślenie, szacunek dla ludzi i przekonanie, że problem trzeba zobaczyć bezpośrednio w miejscu, w którym powstaje. Jakość nie była więc wyłącznie zadaniem działu kontroli. Odpowiadali za nią uczestnicy całego procesu.
Corolla i globalny rozwój marki
Przełomem okazała się Corolla, zaprezentowana w 1966 roku. Toyota stworzyła samochód dla szerokiego grona odbiorców, łącząc przystępną cenę z jakością i prostotą eksploatacji. Model szybko zdobył popularność w Japonii, a jego produkcja przyczyniła się do przekroczenia przez firmę poziomu miliona samochodów rocznie w 1968 roku.
Najważniejsze modele, które kształtowały historię Toyoty, to:
- Model AA – pierwszy seryjny samochód osobowy związany z początkami działalności motoryzacyjnej.
- Crown – ważny krok w stronę produkcji większych samochodów osobowych i pierwszy model Toyoty eksportowany do Stanów Zjednoczonych.
- Corolla – samochód masowy, który stał się symbolem dostępności i trwałości marki.
- Prius – model, który od 1997 roku spopularyzował napęd hybrydowy na dużą skalę.
Toyota stopniowo wchodziła na kolejne rynki. W Europie pierwsze samochody pojawiły się w latach 60., początkowo głównie w krajach skandynawskich. W Stanach Zjednoczonych firma musiała natomiast zmierzyć się z niedopasowaniem części modeli do oczekiwań klientów. Crown okazał się zbyt słaby i zawodny na tamtejsze warunki, ale Toyota wyciągnęła wnioski.
Szansą stał się kryzys naftowy lat 70. Mniejsze i oszczędniejsze samochody japońskie zaczęły odpowiadać na potrzeby kierowców, którzy zwracali większą uwagę na zużycie paliwa. Wzrost sprzedaży w Ameryce Północnej i Europie zachęcił Toyotę do budowy zakładów poza Japonią.
W 1984 roku Toyota rozpoczęła współpracę z General Motors przy zakładach NUMMI w Kalifornii. Był to ważny etap globalizacji produkcji i okazja do pokazania, że zasady TPS można stosować także poza Japonią. W kolejnych latach powstały własne fabryki Toyoty w Ameryce Północnej, a firma rozwijała również działalność europejską.
Hybrydy, sport i dziedzictwo Toyoty
W 1997 roku Toyota wprowadziła Priusa, pierwszy model hybrydowy sprzedawany na szeroką skalę. Połączenie silnika spalinowego z elektrycznym wynikało z wieloletniego zainteresowania firmy ograniczaniem zużycia paliwa i rozwijaniem nowych technologii. Prius stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów tego kierunku.
Historia Toyoty nie ogranicza się jednak do samochodów użytkowych. Model 2000 GT z lat 60. pokazał, że japońska marka potrafi stworzyć samochód sportowy o międzynarodowej atrakcyjności. Późniejsze generacje Supry oraz współczesna GR Supra kontynuują ten mniej pragmatyczny, sportowy wątek.
Najważniejsza ciągłość jest widoczna gdzie indziej. Od automatycznych krosien Sakichiego Toyody, przez własne silniki Kiichiro Toyody, po TPS i rozwój hybryd, Toyota konsekwentnie buduje przewagę na innowacjach procesowych. Historia Toyoty pokazuje, że globalny producent nie powstał wyłącznie dzięki pojedynczemu udanemu modelowi. Jego fundamentem była umiejętność uczenia się, poprawiania błędów i dostosowywania produkcji do realnych potrzeb kierowców.
